Y llanw yw pan mae lefel y môr yn codi, gan orchuddio’r parth rhynglanwol; y penllanw yw’r adeg pan mae lefel y môr ar ei huchaf; y trai yw pan mae lefel y môr yn disgyn, gan ddadorchuddio’r parth rhynglanwol; a’r distyll yw’r adeg pan mae lefel y môr ar ei hisaf.


Phil Smith
Civil Engineer

Wyddech chi… mae hyd arfaethedig wal Morlyn Llanw Bae Abertawe yr un peth ag 854 o fysiau Llundain wedi’u parcio mewn rhes?


Hannah Joslin
Mechanical Engineer

Mae morlyn llanw’n orsaf bŵer sy’n cynhyrchu trydan o’r llanw a’r trai. Mae morlynnoedd llanw’n gweithio mewn ffordd debyg i forgloddiau llanw trwy ddal llawer iawn o ddŵr y tu ôl i strwythur o waith dyn, dŵr sydd wedyn yn cael ei ryddhau i droi tyrbinau a chynhyrchu trydan. Yn wahanol i forglawdd, lle mae’r strwythur yn rhychwantu aber cyfan afon mewn llinell syth, mae morlyn llanw’n amgáu rhan o’r arfordir sydd ag amrediad llanw uchel y tu ôl i forwal, ac mae ei lun wedi’i ddylunio’n ofalus er budd yr amgylchedd lleol.

Ar adeg y llanw caiff y dŵr ei ddal yn ôl gan gatiau’r tyrbinau, a ddefnyddir i reoli’r llif trwy’r tyrbinau ac y gellir eu cau’n gyfan gwbl i atal dŵr rhag llifo i’r morlyn. Mae hyn yn creu gwahaniaeth yn lefel y dŵr (pwysau) rhwng y tu mewn i’r morlyn a’r môr. Ar ôl cyrraedd y gwahaniaeth gorau rhwng lefelau’r dŵr caiff y gatiau eu hagor ac mae dŵr yn rhuthro i’r morlyn trwy’r tyrbinau bwlb sydd wedi’u gosod mewn amgaeadau concrid mewn rhan o’r forwal. Wrth i’r dŵr droi’r tyrbinau, caiff trydan ei gynhyrchu.

Wedyn mae’r dŵr yn y morlyn yn suddo i’r un lefel fwy neu lai â’r môr y tu allan. Mae’r broses hon hefyd yn digwydd y ffordd arall ar adeg trai oherwydd bod y tyrbinau’n ‘ddeugyfeiriol’ ac felly gellir cynhyrchu trydan ar adeg llanw a thrai. Gallwn ddal y llanw yn y morlyn am tua dwy awr a hanner wrth i’r môr y tu allan dreio ac i’r pwysau godi.

Gan fod y llanw a’r trai yn digwydd yn naturiol, heb angen tanwydd, mae pŵer y llanw’n wirioneddol adnewyddadwy ac, yn wahanol i fathau eraill o ynni adnewyddadwy, yn gwbl ragweladwy. Gan fod dau lanw a dau drai bob dydd, bydd morlynnoedd llanw’n cynhyrchu trydan dros bedwar cyfnod y dydd, bob un dydd o’r flwyddyn. Gan ein bod yn dal y llanw am ddwy awr a hanner bedair gwaith y dydd, gallwn gynhyrchu pŵer am hyd at 14 o bob 24 awr. Gellir rhagweld uchder ac amser y llanw flynyddoedd ymlaen llaw yn gywir iawn, gan ei gwneud yn bosibl sicrhau gweithrediad manwl gywir gorau’r morlyn ar bob cylch llanw digonedd o amser ymlaen llaw.

Cynhyrchu ar adeg y llanw

Cyfnod dal y dŵr ar adeg y llanw neu’r trai

Cynhyrchu ar adeg y trai

Wal y morlyn

Prif ddiben wal y morlyn yw cronni dŵr y llanw a’r trai. Er mwyn cyflawni hyn, rhaid i’r wal fod yn anhydraidd iawn (peidio â gollwng) er mwyn atal y llanw rhag dianc trwy’r wal yn hytrach na llifo trwy’r tyrbinau. Trwy adeiladu rhan ganolog y wal o dywod neu raean trwchus, a’i hamddiffyn rhag tonnau a difrod gan y tywydd gydag amddiffynfeydd meini mawr, bydd y wal yn gweithredu fel y bwriedir.

Fel arfer yr enw ar y math hwn o wal yw morwal twmpath rwbel gyda chraidd tywod, ac mae’n debyg i lawer a welir mewn cynlluniau amddiffyn yr arfordir a morwaliau porthladdoedd ledled y byd. Caiff y wal ei hadeiladu gan ddefnyddio dulliau adeiladu morol sefydledig a phrofedig. Trwy bartneru gyda chwmnïau ymgynghori peirianyddol byd-eang blaenllaw, yn ogystal ag ymgynghori â chwmnïau adeiladu morol arbenigol, rydym wedi sicrhau y bydd y dyluniad ar gyfer wal ein morlyn yn gadarn, arbenigol a hawdd ei adeiladu.

Caiff y strwythurau concrid sy’n dal y tyrbinau a’r gatiau eu hadeiladu fel y bydd y tyrbinau o dan y dŵr yn barhaol.

Mae maint a siâp y morlyn yn dibynnu ar lawer o ffactorau. Yn ogystal â’r amrediad llanw, mae gan ddyfnder y dŵr, amodau’r môr, effeithiau amgylcheddol a mordwyo i gyd ddylanwad mawr ar ba leoliadau sy’n addas i adeiladu morlyn.

Bydd gan Forlyn Llanw Bae Abertawe forlyn o oddeutu 9.5km, yn amgáu arwynebedd o 11.5km2 ac yn cynnwys 16 tyrbin. Bydd gan ein cyfres o forlynnoedd yn y dyfodol waliau hirach, arwynebeddau amgaeedig mwy ac o bosibl nifer o amgaeadau tyrbinau, gan ganiatáu inni gynhyrchu hyd yn oed mwy o ynni adnewyddadwy. Gallwch gael gwybod mwy am bob un o’n cynigion ar gyfer morlynnoedd ar ein tudalen Prosiectau.

 


Tidal Lagoon Plc

E: Info@tidallagoonpower.com

T: +44 (0)1452 303892

A: Pillar & Lucy House
Merchants Road
The Docks
Gloucester
GL2 5RG

Tidal Lagoon (Swansea Bay) Plc

E: Swansea@tidallagoonpower.com

T: +44 (0)1792 274006

A: Suite 6
J Shed
Kings Road
Swansea
SA1 8PL

© Tidal Lagoon Plc and Tidal Lagoon (Swansea Bay) Plc. | Designed and Developed by Spindogs
http://www.tidallagoonpower.cymru