Er nad oes dim prosiectau ynni llanw mawr sy’n cynhyrchu trydan yn y Deyrnas Unedig ar hyn o bryd, nid yw’r syniad o ddefnyddio pŵer y llanw yn un newydd; ar un adeg roedd 200 o felinau llanw ar waith yn Ynysoedd Prydain!


Mike Case
Head of Turbines

Hanes technoleg morlynnoedd llanw yn y Deyrnas Unedig

Mae morlynnoedd llanw, fel eu rhagflaenwyr melinau llanw, yn cynhyrchu trydan trwy greu croniad artiffisial a manteisio ar y gwahaniaeth yn lefel y dŵr rhwng yr amrediad llanw allanol a’r lefel yn y basn h.y. gwahaniaeth y pwysau. Gydag amrediad llanw mawr gallwch greu pwysau gweithredu mawr ac, fel yn achos pŵer dŵr confensiynol, po fwyaf yw gwahaniaeth y pwysau, mwyaf yw’r egni potensial y gellir ei gael. Mae’r amrediadau llanw mawr iawn a geir o gwmpas Ynysoedd Prydain ac yn arbennig yn Aber Afon Hafren yn rhoi i’r Deyrnas Unedig un o’r adnoddau mwyaf yn y byd o ran ynni amrediad llanw.

Roedd melinwyr y Deyrnas Unedig yn manteisio ar bŵer y llanw bron 1,000 o flynyddoedd yn ôl, felly mae morlynnoedd llanw yn fersiwn fodern o syniad syml, naturiol a hen iawn. Cofnodwyd y felin lanw gyntaf yn y Deyrnas Unedig ym Mynachlog Nendrum yng Ngogledd Iwerddon yn 619 OC. Cofnodwyd y felin lanw gyntaf yn Lloegr, yn Dover, yn Llyfr Domesday yn 1086 OC. Erbyn y 18fed ganrif amcangyfrifir bod mwy na 700 o felinau llanw ar waith ar hyd arfordir yr Iwerydd yn Ewrop a’r Unol Daleithiau, 200 ohonynt yn y Deyrnas Unedig a 140 o’r rheiny yn Llundain. Yn Woodbridge roedd y felin olaf oedd yn gweithio. Gwyliwch y fideo hwn eafa.org.uk/catalogue/334.

Tidal Mill Pembrokeshire

Melin Lanw Caeriw, Sir Benfro

Mae’r amrediad llanw mawr yn Aber Afon Hafren wedi bod yn ddewis amlwg ers talm i leoli gorsafoedd pŵer y llanw a chafodd cynlluniau ar gyfer Morglawdd Hafren eu cyflwyno am y tro cyntaf gan Thomas Fulijames yn 1849. Mae nifer o gynigion wedi cael eu cyflwyno ers hynny.

619 OC

Y felin lanw gyntaf yn y Deyrnas Unedig, Mynachlog Nendrum yng Ngogledd Iwerddon, yn manteisio ar bŵer y llanw i falu grawn.

1086

Cofnodwyd y felin lanw gyntaf yn Lloegr, yn Dover, yn Llyfr Domesday.

1849

Cofnodwyd y cynnig cyntaf am orsaf bŵer lanw yn Aber Afon Hafren.

1933

Argymhellodd Pwyllgor Morglawdd Hafren, a gadeiriwyd gan yr Arglwydd Brabazon, forglawdd o English Stones, ond tarfodd yr Ail Ryfel Byd ar y gwaith.

1971

Y Bwrdd Cynhyrchu Trydan Canolog (CEGB) yn cynnig cynlluniau ar gyfer morglawdd a ddatblygwyd gan yr Athro Wilson gan gynnwys morlynnoedd.

1981

Argymhellodd pwyllgor ‘Bondi’ Morglawdd Hafren, a sefydlwyd yn dilyn argyfwng olew Iran, forglawdd rhwng Trwyn Larnog a Brean Down, a arweiniodd at sefydlu’r Severn Tidal Power Group (STPG).

1989

Cyhoeddodd STPG bum cyfrol y ‘Severn Barrage Project Detailed Report’, a ariannwyd yn gyfartal gan yr STPG, yr Adran Ynni a’r Bwrdd Cynhyrchu Trydan Canolog.

2006

Dechreuodd y Comisiwn Datblygu Cynaliadwy drosolwg strategol o bŵer llanw yn y Deyrnas Unedig gan gynnwys cynigion o ran morglawdd a chynigion nad oeddent yn forgloddiau yn Aber Afon Hafren.

2010

Cyhoeddodd yr Adran Ynni a Newid Hinsawdd (DECC) y Severn Tidal Power Feasibility Study, dadansoddiad helaeth o gynlluniau morglawdd a chynlluniau nad oeddent yn forgloddiau. Ni argymhellwyd bwrw ymlaen â dim un ohonynt. Fodd bynnag, daeth y drafodaeth a ddilynodd, gan gynnwys ymchwiliad ac adroddiad gan y Pwyllgor Ynni a Newid Hinsawdd, i’r casgliad y gallai dull mwy cynyddrannol gan ddefnyddio technolegau amgen, megis morlynnoedd llanw, achosi llai o risg a llai o effaith na Morglawdd Hafren.

2011

Tidal Lagoon Power (TLP) yn dechrau ei waith ar gyfres o orsafoedd pŵer i’r Deyrnas Unedig.

Hanes technoleg amrediad llanw o gwmpas y byd

Ers y canol oesoedd, mae melinwyr o gwmpas y byd wedi manteisio ar bŵer y llanw. Ar un adeg roedd melinau llanw ar hyd arfordiroedd Ffrainc, Portiwgal, Sbaen, Gwlad Belg, yr Iseldiroedd, yr Almaen, Denmarc, Canada, yr Unol Daleithiau a Tsieina.

shutterstock_113284765

Melin Lanw, Ceufor Morbihan, Llydaw

Dechreuwyd ymchwilio o ddifrif i’r potensial i gynhyrchu trydan o amrediad y llanw yn Ffrainc yn y 1920au, gan arwain at gwblhau’r prosiect cyntaf o’r math hwn yn y byd, morglawdd llanw yn La Rance, yn 1966. Erbyn hyn mae’r orsaf 240MW, sy’n eiddo i Électricité de France (EDF) ac yn cael ei gweithredu ganddo, yn dathlu 50 mlynedd o weithredu di-dor ac yn cynhyrchu trydan gyda’r rhataf yn Ewrop.

La Rance Power Station, Brittany, France (source EDF)

Gorsaf bŵer La Rance, Llydaw: ffynhonnell EDF

Wedyn daeth nifer o brosiectau llai, gan gynnwys yn yr Undeb Sofietaidd, Canada a Tsieina. Yn 2011, daeth Gorsaf Bŵer Llanw Llyn Sihwa yn Ne Corea yr orsaf bŵer llanw mwyaf yn y byd, gyda chapasiti gosodedig o 254MW.

10fed ganrif OC

Cofnodwyd melinau llanw am y tro cyntaf yng Ngheufor Persia.

1220

Adeiladwyd y felin gynharaf y gwyddys amdani yn yr Iseldiroedd yn Zuicksee.

1235

Cofnodwyd y felin lanw gyntaf yn Ffrainc yn Veulves, Normandi.

1921

Codwyd y syniad o adeiladu gorsaf bŵer llanw ar afon Rance am y tro cyntaf gan Gerard Boisnoer.

1943

Dechreuodd y Société d’Études pour l’Utilisation des Marées ei hymchwiliadau i safleoedd a chynlluniau pŵer llanw yn Ffrainc.

1961

Dechreuwyd y gwaith o adeiladu gorsaf bŵer llanw La Rance.

1966

Cynhyrchodd La Rance, morglawdd llanw 240MW, drydan am y tro cyntaf.

1968

Gweithredodd gorsaf bŵer llanw 1.7MW Kislaya Guba yn Rwsia am y tro cyntaf.

1980

Cwblhawyd y gwaith o adeiladu gorsaf bŵer llanw Jiangxia, morglawdd llanw 3.2MW a’r orsaf bŵer amrediad llanw gyntaf yn Asia.

1984

Agorwyd yr orsaf bŵer amrediad llanw gyntaf yng Ngogledd America, morglawdd llanw 20MW, yn Annapolis Royal, Nova Scotia.

2011

Cwblhawyd y gwaith o adeiladu gorsaf bŵer llanw Sihwa, morglawdd llanw 254MW yn Ne Corea. Daeth yr orsaf bŵer llanw fwyaf yn y byd.

2013

Dechreuodd Tidal Lagoon Power waith i asesu’r potensial i osod seilwaith morlynnoedd llanw mewn dyfroedd rhyngwladol.

Tidal Lagoon Plc

E: Info@tidallagoonpower.com

T: +44 (0)1452 303892

A: Pillar & Lucy House
Merchants Road
The Docks
Gloucester
GL2 5RG

Tidal Lagoon (Swansea Bay) Plc

E: Swansea@tidallagoonpower.com

T: +44 (0)1792 274006

A: Suite 6
J Shed
Kings Road
Swansea
SA1 8PL

© Tidal Lagoon Plc and Tidal Lagoon (Swansea Bay) Plc. | Designed and Developed by Spindogs
http://www.tidallagoonpower.cymru