Mae cyfran sylweddol o gymunedau yng Nghymru a Lloegr yn byw ar yr arfordir neu’n agos iddo; er enghraifft, mae 60% (1.9 miliwn) o boblogaeth Cymru’n byw ar yr arfordir neu’n agos iddo. Amcangyfrifir bod gwerth £120 biliwn o seilwaith ac adnoddau yn y Deyrnas Unedig mewn perygl o lifogydd arfordirol a bod gwerth £10 biliwn arall mewn perygl o erydu arfordirol. Mae potensial gwirioneddol i forlynnoedd llanw helpu i osgoi costau llifogydd, cynorthwyo â’r gwaith o amddiffyn arfordiroedd a helpu i wneud cymunedau arfordirol yn fwy cydnerth.


Catrin Jones
Policy Manager

Mewn mannau lle gellid gweld llifogydd ac erydu arfordirol, yn fwyfwy oherwydd y newid yn yr hinsawdd, gall morlynnoedd llanw fod yn rhwystr i ymchwyddau storm a thonnau a allai achosi difrod a tharfu ac sy’n bygwth cymunedau a seilwaith arfordirol. Dyma pam:

 

Gellir dylunio morlynnoedd llanw i wrthsefyll ymchwyddau storm a thonnau 1 mewn 500 mlynedd

Mae hyn wedi’i brofi gan ein cyfres o brofion model ffisegol dau ddimensiwn yn HR Wallingford yn Swydd Rhydychen, un o’r prif ddarparwyr dadansoddiadau, cyngor a chymorth ar gyfer hydroleg beirianyddol ac amgylcheddol a gwaith rheoli dŵr.

Edrychasom ar sefydlogrwydd amddiffynfeydd meini o dan wahanol amodau dylunio gyda gwahanol gyfuniadau o lefelau dŵr ac uchderau tonnau, gan gynnwys tonnau’n llifo dros y strwythur a chodiadau yn lefel y môr o ganlyniad i’r newid yn yr hinsawdd. Hefyd mesurwyd effaith dyfroedd storm er mwyn sicrhau bod dyluniad terfynol y strwythur wedi’i optimeiddio ar gyfer sefydlogrwydd a diogelwch hirdymor.

Hyd yn oed mewn stormydd 1 mewn 500 mlynedd, ni pheryglwyd cyfanrwydd ein dyluniad; dim ond ychydig iawn o ddifrod i’r strwythur oedd, a byddai modd ei atgyweirio yn y fan a’r lle.

 

Mae morlynnoedd llanw wedi’u dylunio ar gyfer codiadau yn lefel y môr yn y dyfodol

Gydag oes o 120 o flynyddoedd i’r asedau, mae angen diogelu ein datblygiadau at y dyfodol. Mae hyn yn cynnwys lwfans yn ein dyluniadau ar gyfer y codiad a ragwelir yn lefel y môr (sy’n amrywio yn ôl y lleoliad). Pe bai angen rhagor o addasiadau oherwydd codiadau yn lefel y môr, gallem godi uchder strwythur wal y bwnd. Felly, wrth i godiadau yn lefel y môr fygwth yr arfordir, gallai morlynnoedd llanw helpu cymunedau arfordirol i ymaddasu a bod yn fwy cydnerth yn wyneb y newid yn yr hinsawdd.

 

Gallai buddsoddiad cyfalaf preifat mewn morlynnoedd llanw gymryd lle gwariant cyhoeddus ar waith rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol

Gall y gwaith o gyflwyno morlynnoedd llanw mewn mannau priodol o gwmpas y Deyrnas Unedig gael ei ariannu’n breifat. Mae’n rhesymol rhagdybio y gallai rhywfaint o’r buddsoddiad hwn helpu i osgoi ymatebion brys drud i stormydd a llifogydd, a lleihau’r gwariant mae ei angen o bwrs y wlad ar waith parhaus i reoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol. Mae Tidal Lagoon Power wedi comisiynu astudiaethau annibynnol yn y maes hwn, yng Ngogledd a De Cymru, ac mae eu canlyniadau cynnar yn awgrymu y gallai morlyn llanw mawr arbed cannoedd o filiynau o bunnoedd trwy well amddiffyniad rhag llifogydd.

 

Gallai hyblygrwydd cylch gweithredu morlyn llanw ei gwneud yn bosibl rheoli digwyddiadau’r tywydd yn well

Fel arfer bydd cylch gweithredu 24 awr morlyn llanw’n cael ei drefnu yn y modd gorau i gynhyrchu trydan a sicrhau’r effeithiau amgylcheddol lleiaf posibl.

Yn ystod achosion o lifogydd, efallai y bydd modd rheoli cylch gweithredu morlyn llanw fel bod y strwythur yn dal y môr yn ôl ar benllanw llanw mawr, gan greu cronfa dros dro tymor byr i helpu gyda draenio darnau isel o dir, yn ogystal â chreu graddiant mwy serth i hybu llif dŵr o’r tir a’r afonydd yn yr ardal y tu ôl i’r morlyn. Pe bai galw am i forlyn llanw weithredu yn y ffordd hon, byddai angen ymchwilio iddi’n fanwl.

 

Tidal Lagoon Plc

E: Info@tidallagoonpower.com

T: +44 (0)1452 303892

A: Pillar & Lucy House
Merchants Road
The Docks
Gloucester
GL2 5RG

Tidal Lagoon (Swansea Bay) Plc

E: Swansea@tidallagoonpower.com

T: +44 (0)1792 274006

A: Suite 6
J Shed
Kings Road
Swansea
SA1 8PL

© Tidal Lagoon Plc and Tidal Lagoon (Swansea Bay) Plc. | Designed and Developed by Spindogs
http://www.tidallagoonpower.cymru